Pomidor (Solanum lycopersicum) jest jednym z najpopularniejszych warzyw uprawianych w polskich ogrodach przydomowych i działkowych. Pomimo że pochodzi z ciepłych rejonów Ameryki Południowej, przy odpowiednim przygotowaniu gleby i wyborze odmiany można uzyskać dobre plony również w naszym klimacie.
Wybór odmiany dostosowanej do polskich warunków
Na rynku dostępnych jest kilkaset odmian pomidorów, ale nie każda sprawdza się w Polsce jednakowo dobrze. Do uprawy gruntowej w naszym klimacie poleca się odmiany o krótszym okresie wegetacji – wynoszącym do 100 dni – co pozwala na zebranie plonów przed pierwszymi jesiennymi przymrozkami.
Wśród odmian wartych uwagi dla polskich warunków wymienia się:
- Malinowy Ożarowski – odmiana polska, ceniona za smak i mięsistość owoców; wymaga podpierania
- Bawole Serce – pomidor dużoowocowy o spłaszczonej formie, dobrze plonuje przy regularnym nawożeniu
- Koktajlowe odmiany czereśniowe – szybsze dojrzewanie, odporniejsze na rozszczepanie skórki po ulewnych deszczach
- Odmiany karłowe i balkonowe – dla uprawy w pojemnikach lub na balkonie bez potrzeby stosowania palików
Dobór odmiany warto skonsultować z miejscowym sklepem ogrodniczym lub sprawdzić w katalogach hodowlanych dostępnych na stronach takich jak COBORU (Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych), który prowadzi rejestr odmian dopuszczonych do obrotu w Polsce.
Przygotowanie rozsady – kiedy i jak
W Polsce rozsadę pomidorów wysiewa się zwykle w marcu, około 6–8 tygodni przed planowanym terminem sadzenia do gruntu. W zależności od regionu sadzenie na zewnątrz odbywa się między połową maja a początkiem czerwca – po zakończeniu okresu przymrozków.
Podłoże do wysiewu
Do wysiewu nasion używa się podłoża do rozsad lub mieszaniny torfu z piaskiem w proporcji 3:1. Podłoże powinno być lekko wilgotne, ale nie mokre. Nasiona wysiewamy na głębokość około 0,5–1 cm i przykrywamy folią lub szkłem, utrzymując temperaturę w zakresie 20–25°C.
Pikowanie i hartowanie
Gdy siewki osiągną 5–7 cm wysokości i wykształcą pierwsze liście właściwe, przeprowadza się pikowanie – przesadzenie do większych doniczek. Na 1–2 tygodnie przed sadzeniem na zewnątrz rozsadę hartuje się, stopniowo wystawiając ją na działanie chłodniejszego powietrza i bezpośredniego słońca.
Gleba i stanowisko
Pomidory wymagają stanowisk słonecznych, ciepłych i osłoniętych od wiatru. Gleba powinna być zasobna w próchnicę, przepuszczalna, o odczynie lekko kwaśnym do obojętnego (pH 6,0–7,0). Przed sadzeniem zaleca się głębokie przekopanie (na 30–40 cm) i wymieszanie z kompostem lub obornikiem.
Ważna jest rotacja upraw: pomidory nie powinny rosnąć w tym samym miejscu przez kilka lat z rzędu, gdyż zwiększa to ryzyko chorób glebowych. Optymalna przerwa wynosi 3–4 lata.
Sadzenie i pierwsze tygodnie
Rozsadę sadzi się nieco głębiej niż rosła w doniczce – pomidor wytwarza korzenie przybyszowe wzdłuż łodygi, co wzmacnia system korzeniowy. Rozstawa zależy od odmiany: dla odmian wysokich (indeterminate) przyjmuje się 60–70 cm między roślinami i 80–100 cm między rzędami.
Zaraz po posadzeniu rośliny obficie podlewa się i ustawia paliki lub siatki podpierające. Pierwsze boczne pędy (tzw. wilki) wyłamuje się regularnie u odmian wysokich, co kieruje energię rośliny w stronę owocowania.
Podlewanie i nawożenie
Pomidory wymagają regularnego, ale umiarkowanego podlewania – bezpośrednio pod korzeń, unikając zraszania liści. Nieregularne podlewanie (naprzemienne suche i mokre okresy) jest jedną z głównych przyczyn wapiennej plamistości i rozszczepania owoców.
W trakcie sezonu nawozi się dwuetapowo: przed sadzeniem i na początku owocowania. Stosuje się nawozy wieloskładnikowe lub kompost uzupełniony nawozem potasowym, który poprawia jakość i trwałość owoców.
Choroby i szkodniki
Najpoważniejszymi zagrożeniami dla pomidorów w Polsce są:
- Zaraza ziemniaka (Phytophthora infestans) – szczególnie groźna w wilgotne lata; brunatne plamy na liściach i owocach
- Alternarioza – brązowe plamki z charakterystyczną strefowością na liściach
- Szara pleśń – pojawia się przy nadmiernej wilgotności powietrza
- Mszyce i przędziorki – wymagają obserwacji, szczególnie w suchych i gorących okresach
Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy (IOR-PIB) z siedzibą w Poznaniu prowadzi monitoringi agrofagów i publikuje prognozy zagrożeń dla poszczególnych regionów Polski na stronie ior.poznan.pl.
Zbiór
Pomidory zbiera się sukcesywnie, gdy osiągną właściwy kolor dla danej odmiany i lekko ustępują pod naciskiem. Przy zbiorze przed dojrzałością można dobrze dojrzeć w ciepłym pomieszczeniu. Sezon zbiorów w Polsce trwa zazwyczaj od lipca do września/października w zależności od odmiany i warunków pogodowych.
